Umowa zlecenie a emerytura: Co zmieni się od 2026 roku?

Wpływ umowy zlecenia na przyszłą emeryturę w Polsce to temat, który budzi wiele pytań i niejasności. W tym artykule kompleksowo wyjaśnię, jak praca na zleceniu przekłada się na wysokość świadczenia oraz staż pracy, a także przedstawię kluczowe zmiany prawne, które wejdą w życie w najbliższych latach.

Umowa zlecenie a emerytura: co musisz wiedzieć o zasadach i zmianach

Zacznijmy od podstawowego rozróżnienia: staż pracy i wysokość emerytury to dwa odrębne pojęcia, choć wzajemnie powiązane. Staż pracy odnosi się do minimalnej liczby lat, którą należy przepracować, aby w ogóle nabyć prawo do emerytury (obecnie 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn). Wysokość emerytury natomiast zależy przede wszystkim od sumy zgromadzonych składek na indywidualnym koncie w ZUS. Do końca 2025 roku praca na umowie zlecenia, choć wpływała na wysokość świadczenia poprzez opłacane składki, nie była wliczana do stażu pracy. To kluczowa różnica, którą moim zdaniem warto dobrze zrozumieć, planując swoją przyszłość.

Jeśli od umowy zlecenia odprowadzane są obowiązkowe składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, to każdy miesiąc takiej pracy buduje Twój kapitał emerytalny w ZUS. To właśnie te składki, gromadzone przez lata, są podstawą do wyliczenia przyszłej wysokości świadczenia. Im wyższe wynagrodzenie i dłuższy okres oskładkowania, tym większy kapitał i, co za tym idzie, wyższa emerytura. W praktyce oznacza to, że nawet jeśli zlecenie nie wliczało się do stażu pracy, to każda opłacona składka miała znaczenie dla Twojej przyszłej wypłaty z ZUS.

Od 1 stycznia 2026 roku czeka nas jednak fundamentalna zmiana, która z pewnością ucieszy wielu zleceniobiorców. Okresy pracy na umowie zlecenia będą wreszcie wliczane do ogólnego stażu pracy, co jest niezbędne do nabycia prawa do emerytury. Co więcej, ta zmiana ma działać z mocą wsteczną. Oznacza to, że będzie można udokumentować wcześniejsze okresy pracy na zleceniu i zaliczyć je do stażu. Podstawowym dokumentem potwierdzającym te okresy będzie zaświadczenie z ZUS, co moim zdaniem znacznie ułatwi proces weryfikacji.

Składki ZUS od zlecenia: obowiązki i kluczowe wyjątki

Zrozumienie zasad opłacania składek ZUS od umowy zlecenia jest niezwykle ważne dla każdego, kto chce świadomie budować swoją przyszłość emerytalną. W większości przypadków zleceniobiorcy podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, które bezpośrednio wpływają na ich uprawnienia.

• Składki emerytalne: Są kluczowe dla wysokości przyszłej emerytury.
• Składki rentowe: Zapewniają prawo do renty w przypadku niezdolności do pracy.
• Składki wypadkowe: Chronią w razie wypadku przy pracy lub choroby zawodowej.

Warto pamiętać, że ubezpieczenie chorobowe dla zleceniobiorców jest zawsze dobrowolne. Mimo to, z mojego doświadczenia, często rekomenduję rozważenie jego opłacania. Daje ono bowiem prawo do świadczeń w przypadku choroby, macierzyństwa czy opieki nad dzieckiem, co stanowi istotne zabezpieczenie finansowe w nieprzewidzianych sytuacjach życiowych. Bez tej składki zleceniobiorca nie otrzyma zasiłku chorobowego ani macierzyńskiego.

Istnieją jednak pewne, bardzo istotne wyjątki od obowiązku opłacania składek społecznych od umowy zlecenia, które warto znać.

Pierwszym z nich jest status studenta lub ucznia. Osoby, które nie ukończyły 26. roku życia i posiadają status studenta lub ucznia, są całkowicie zwolnione z opłacania składek ZUS (zarówno społecznych, jak i zdrowotnej) od umów zlecenia. Choć jest to korzystne dla ich bieżącego budżetu, należy pamiętać, że w ich przypadku okres pracy na zleceniu nie tworzy żadnego kapitału emerytalnego. To ważna informacja dla młodych osób, które powinny mieć świadomość konsekwencji tej regulacji dla swojej przyszłej emerytury.

Kolejnym wyjątkiem jest zasada zbiegu tytułów do ubezpieczeń. Jeśli zleceniobiorca jest zatrudniony jednocześnie na umowie o pracę i otrzymuje wynagrodzenie co najmniej minimalne, to z tytułu umowy zlecenia (u innego pracodawcy) obowiązkowa jest tylko składka zdrowotna. Składki emerytalno-rentowe są w tym przypadku dobrowolne. Natomiast jeśli podstawa wymiaru składek z innych tytułów (np. z kilku umów zleceń lub z umowy o pracę z wynagrodzeniem poniżej minimalnego) jest niższa niż minimalne wynagrodzenie, składki społeczne ze zlecenia stają się obowiązkowe, aż łączna podstawa osiągnie próg minimalny. To dość skomplikowana zasada, która wymaga uwagi, aby prawidłowo rozliczyć składki.

Rewolucja w oskładkowaniu: co zmienią plany rządu?

W ramach Krajowego Planu Odbudowy rząd planuje wprowadzenie pełnego oskładkowania wszystkich umów zlecenia. Oznacza to likwidację zasady zbiegu tytułów do ubezpieczeń, co moim zdaniem będzie jedną z największych zmian w systemie ubezpieczeń społecznych ostatnich lat. Po wprowadzeniu tych przepisów, od każdej umowy zlecenia, niezależnie od innych posiadanych tytułów do ubezpieczenia, będą odprowadzane pełne składki ZUS. Termin wprowadzenia tych zmian jest jeszcze przedmiotem dyskusji i może to być 1 stycznia 2026 lub 2027 roku, ale kierunek jest jasno wyznaczony.

Potencjalne skutki tej reformy będą odczuwalne zarówno dla zleceniobiorców, jak i dla firm. Dla zleceniobiorców oznacza to z jednej strony wyższe obciążenia składkowe, a co za tym idzie, niższe wynagrodzenie netto. Z drugiej strony, każda umowa zlecenie będzie w pełni budować ich kapitał emerytalny, co w perspektywie długoterminowej przełoży się na potencjalnie wyższą emeryturę. Dla firm natomiast reforma oznacza wyższe koszty zatrudnienia zleceniobiorców, co może skłonić je do rewidowania strategii zatrudnienia i poszukiwania innych form współpracy.

Umowa zlecenie w praktyce: zadbaj o swoją emeryturę

Niezależnie od zmian prawnych, kluczowe jest prawidłowe dokumentowanie okresów pracy na umowie zleceniu. To Ty jesteś odpowiedzialny za to, aby ZUS miał pełne dane potrzebne do wyliczenia Twojej emerytury. Oto kilka praktycznych wskazówek, które moim zdaniem są niezwykle ważne:

• Praca przed 1999 rokiem (kapitał początkowy): Jeśli pracowałeś na umowie zleceniu przed 1 stycznia 1999 roku, te okresy mogą zostać zaliczone do tzw. kapitału początkowego. Do ich udokumentowania mogą być potrzebne:
  • oryginały umów zlecenia,
  • rachunki potwierdzające wypłatę wynagrodzenia,
  • dowody wpłat składek (jeśli były odprowadzane samodzielnie),
  • świadectwa pracy (choć nie są standardem przy umowach cywilnoprawnych, mogą być pomocne, jeśli pracodawca je wystawił).
• Praca po 1998 roku: Po 1998 roku dane o opłaconych składkach są zapisane na Twoim indywidualnym koncie w ZUS. Możesz je regularnie sprawdzać, logując się na Platformie Usług Elektronicznych (PUE) ZUS. To ważne, aby na bieżąco weryfikować, czy wszystkie składki są prawidłowo naliczane i odprowadzane przez zleceniodawcę.

Warto również wspomnieć o zasadach dorabiania dla emerytów na umowie zleceniu. Emeryt, który dorabia na umowie zleceniu, co do zasady podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu. Obowiązkowa jest również składka zdrowotna. Ubezpieczenie chorobowe, podobnie jak w przypadku innych zleceniobiorców, pozostaje dla emeryta dobrowolne. Oznacza to, że emeryci pracujący na zleceniu aktywnie budują swój kapitał emerytalny, co może wpłynąć na ponowne przeliczenie i podwyższenie ich świadczenia po osiągnięciu określonego wieku lub stażu.